Muchomor sromotnikowy

Amanita phalloides

Nazywany też: sromotnik, zielonawy muchomor, muchomor zielonawy

Śmiertelnie trujący

Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides)
Fot. Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Najgroźniejszy grzyb w Polsce. Odpowiada za większość śmiertelnych zatruć.

Otwórz w aplikacjiPobierz z Google Play
Śmiertelnie trujący!

Zawiera amanityny, których nie niszczy gotowanie, smażenie, suszenie ani mrożenie. Pierwsze objawy pojawiają się zwykle 6–24 godziny po posiłku, gdy toksyny już niszczą wątrobę; potem może nastąpić pozorna poprawa. Już jeden owocnik może zabić dorosłego człowieka, a domowe testy (srebrna łyżeczka, cebula, ślady ślimaków) niczego nie wykazują. Przy podejrzeniu zatrucia natychmiast dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, nie czekając na objawy, i zabierz resztki grzybów; badania potrzebuje każdy, kto jadł tę potrawę.

Co robić przy podejrzeniu zatrucia

Opis

Grzyb o zielonkawym kapeluszu, białych blaszkach, pierścieniu i workowatej pochwie u nasady. Bywa mylony z zielonymi gołąbkami, kanią i pieczarkami. Zawiera amanityny, które niszczą wątrobę. Gotowanie, suszenie ani mrożenie ich nie usuwa.

Jak rozpoznać

  • Kapelusz 5–15 cm, oliwkowozielony, żółtozielony do niemal białego, gładki, z promienistymi włókienkami.
  • Blaszki białe, z wiekiem kremowe lub zielonkawe, nigdy różowe ani brązowe, gęste, wolne; wysyp zarodników biały.
  • Trzon białawy, często z zielonkawym, zygzakowatym deseniem, z białym, zwisającym pierścieniem, który u starych okazów może zaniknąć.
  • U nasady bulwa otoczona białą, odstającą pochwą, często ukryta w ściółce: wykop cały trzon, żeby ją zobaczyć.

Kiedy i gdzie szukać

Sezon: od czerwca do listopada, najwięcej od sierpnia do września.

  • Lasy iglaste
  • Lasy liściaste
  • Lasy mieszane
  • Parki i ogrody
  • Blaszki

Lasy liściaste i mieszane, głównie pod dębami i bukami, także pod grabami, leszczynami i brzozami, rzadko pod sosnami; również w parkach, na cmentarzach i trawnikach pod drzewami.

W kalendarzu grzybiarza: sierpień, wrzesień.

Uwaga na sobowtóry

  • Gołąbek zielonawyJadalny

    Jak odróżnić: Gołąbek zielonawy ma matowy kapelusz popękany na poletka, kruchy miąższ i prosty, biały trzon bez pierścienia, bulwy i pochwy.

  • Gołąbek białozielonawyJadalny

    Jak odróżnić: Gołąbek białozielonawy ma trzon bez pierścienia, bulwy i pochwy, a jego miąższ kruszy się jak kreda. Zielony kapelusz i białe, potem kremowe blaszki bywają u obu gatunków, więc barwa nie rozstrzyga: zawsze sprawdź podstawę trzonu.

  • Gołąbek zielonawofioletowyJadalny

    Jak odróżnić: Gołąbek zielonawofioletowy bywa cały zielony i ma giętkie, białe blaszki jak muchomor, dlatego rozstrzyga podstawa: gołąbek nie ma pierścienia, bulwy ani pochwy.

  • Gąska zielonkaTrujący

    Jak odróżnić: Gąska zielonka ma siarkowożółte blaszki wycięte ząbkiem przy trzonie, żółty trzon bez pierścienia i pochwy oraz mączny zapach. Sama też jest trująca.

  • Czubajka kaniaJadalny

    Jak odróżnić: Kania ma łuskowaty, brązowy kapelusz, gruby, przesuwalny pierścień i zgrubiałą nasadę trzonu bez pochwy. Sam wężowy deseń na trzonie nie rozstrzyga, bo sromotnik też go miewa.

  • Pieczarka polnaJadalny

    Jak odróżnić: Pieczarka ma różowe, a potem czekoladowobrązowe blaszki i ciemny wysyp zarodników, a u nasady trzonu nie ma pochwy.

  • Pieczarka białawaJadalny

    Jak odróżnić: Pieczarka biaława pachnie anyżem, żółknie po potarciu, a jej blaszki z wiekiem szarzeją i brązowieją; nie ma pochwy u nasady trzonu.

  • Muchomor cytrynowyTrujący

    Jak odróżnić: Muchomor cytrynowy ma bladożółty kapelusz z płaskimi łatkami, pachnie surowymi ziemniakami, a jego kulista bulwa ma tylko krótki, ostry brzeg zamiast wysokiej, workowatej pochwy.

  • Purchawka chropowataJadalny

    Jak odróżnić: Młody sromotnik w osłonie wygląda jak białe jajo. Purchawka przekrojona wzdłuż jest w środku jednolicie biała, a w jaju muchomora widać zarys kapelusza, blaszek i trzonu.