Gąska zielonka
Tricholoma equestre
Nazywany też: zielonka, gąska zielona, prośnianka
Trujący
Żółtozielona gąska z piaszczystych borów, dawniej ceniona, dziś odradzana po opisach groźnych zatruć.
Po kilku kolejnych obfitych posiłkach z zielonką opisano rabdomiolizę, czyli rozpad mięśni: zwykle 1–3 dni po ostatnim posiłku pojawiały się zmęczenie, osłabienie i bóle mięśni oraz ciemny mocz, a część chorych zmarła. Nie wiadomo, jaka ilość jest bezpieczna, więc nie zbieraj jej do jedzenia. Przy takich objawach lub podejrzeniu zatrucia od razu dzwoń pod 112 albo jedź na SOR i powiedz, że jadłeś grzyby. Młode okazy bywają też mylone ze śmiertelnie trującym muchomorem sromotnikowym.
Opis
Mięsista gąska o żółtozielonym kapeluszu i siarkowożółtych blaszkach, często prawie cała schowana w piasku, mchu i porostach. Rośnie gromadnie od września do listopada, rzadko jeszcze w grudniu, w ubogich, piaszczystych borach sosnowych. Nadal jest w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu, ale po kilku kolejnych obfitych posiłkach z niej opisano we Francji, na Litwie i w Polsce rozpad mięśni, także ze zgonami.
Jak rozpoznać
- Kapelusz 4–10 cm, cytrynowożółty do żółtozielonego lub miodowobrązowego, w środku ciemniejszy, z drobnymi łuseczkami, w wilgoci lepki, często oblepiony piaskiem.
- Blaszki siarkowożółte, dość gęste, wycięte ząbkiem przy trzonie; wysyp zarodników biały.
- Trzon 3–9 cm, gruby (1–2 cm), żółty, bez pierścienia i bez pochwy u nasady, często prawie cały w piasku.
- Miąższ białawy, pod skórką żółtawy, jędrny, o słabym zapachu mąki.
Kiedy i gdzie szukać
Sezon: od września do grudnia, najwięcej od października do listopada.
Bardzo ubogie, piaszczyste bory sosnowe z mchami i porostami; rośnie gromadnie, często razem z gąską niekształtną.
W kalendarzu grzybiarza: październik, listopad.
Uwaga na sobowtóry
Muchomor sromotnikowyŚmiertelnie trującyJak odróżnić: Muchomor sromotnikowy ma białe, z wiekiem najwyżej kremowe lub zielonkawe blaszki, białawy trzon zwykle z pierścieniem, który u starych okazów może zaniknąć, i bulwę w odstającej, workowatej pochwie, często ukrytą w ściółce; zielonka ma siarkowożółte blaszki i żółty trzon bez pochwy.
Gąska siarkowaTrującyJak odróżnić: Gąska siarkowa ma żółty miąższ, rzadkie i grube blaszki oraz bardzo silny zapach gazu świetlnego.
Gąska niekształtnaJadalnyJak odróżnić: Gąska niekształtna ma szary kapelusz z czarniawymi, promienistymi włókienkami i białe, potem żółtawe blaszki.