Gąska niekształtna
Tricholoma portentosum
Nazywany też: siwka, gąska siwka, siwa, siwula
Jadalny
.jpg){kind=link}
Siwka, czyli szara gąska z sosnowych borów, zbierana późną jesienią, często aż do przymrozków.
Pomyłka z trującą gąską tygrysią, mydlaną albo pieprzną grozi zatruciem. Siwka ma gładki kapelusz z promienistymi włókienkami: bez łusek ułożonych w kręgi, jak u gąski tygrysiej, i bez ostrego, srebrzystoszarego szczytu, jak u gąski pieprznej. Od gąski mydlanej odróżniają ją czarniawe, promieniste włókienka, dość gęste blaszki i miąższ, który u nasady trzonu nie różowieje; zapach mydła bywa u młodych okazów gąski mydlanej słaby, więc sam nie rozstrzyga.
Opis
Mięsista gąska o szarym kapeluszu z gęstymi, czarniawymi, promienistymi włókienkami i białych, potem żółtawych blaszkach. Rośnie gromadnie od września do grudnia, najliczniej w październiku i listopadzie, w piaszczystych borach sosnowych, często razem z gąską zielonką. Szarych gąsek jest kilka, a część z nich jest trująca, więc zbieraj tylko okazy o wszystkich cechach siwki.
Jak rozpoznać
- Kapelusz 4–10 cm, szary do ciemnoszarego, w środku prawie czarny, często z żółtawym lub fioletowawym odcieniem, gładki, z gęstymi, czarniawymi, promienistymi włókienkami.
- Blaszki białe, potem żółtawe do zielonkawożółtych, dość gęste, wycięte ząbkiem; wysyp zarodników biały.
- Trzon 5–10 cm, gruby (do 2 cm), biały z żółtawym lub zielonkawożółtym odcieniem, pełny.
- Miąższ biały, pod skórką szarawożółty, o słabym zapachu mąki.
Kiedy i gdzie szukać
Sezon: od września do grudnia, najwięcej od października do listopada.
Piaszczyste bory sosnowe z mchem i porostami, rzadziej lasy świerkowe i jodłowe; często w tych samych miejscach co gąska zielonka.
W kalendarzu grzybiarza: październik, listopad.
W kuchni
Dobra do zup, duszenia i marynowania. Dokładnie oczyść ją z piasku, zbieraj jędrne owocniki i zawsze gotuj lub smaż.
Uwaga na sobowtóry
Gąska tygrysiaTrującyJak odróżnić: Gąska tygrysia ma jaśniejszy kapelusz pokryty ciemnymi łuskami ułożonymi w kręgi i rośnie najczęściej na glebach wapiennych pod bukami, jodłami i świerkami; samo miejsce wzrostu nie rozstrzyga.
Gąska mydlanaTrującyJak odróżnić: Gąska mydlana zwykle pachnie mydłem, ma rzadkie blaszki, a jej miąższ u nasady trzonu powoli różowieje.
Gąska zielonkaTrującyJak odróżnić: Gąska zielonka ma żółtozielony kapelusz i siarkowożółte blaszki; jest uznawana za trującą, bo po kilku obfitych posiłkach wywoływała rozpad mięśni.
Gąska ziemistoblaszkowaJadalnyJak odróżnić: Gąska ziemistoblaszkowa jest mniejsza i krucha, ma suchy, filcowaty, drobno łuseczkowaty kapelusz i białe, potem szare blaszki.