Opieńka ciemna
Armillaria ostoyae
Nazywany też: opieńka
Warunkowo jadalny
Najczęstsza opieńka w Polsce, rośnie kępami głównie na świerkach; jadalna tylko po obgotowaniu.
Surowa lub niedogotowana opieńka wywołuje wymioty i biegunkę, zwykle w ciągu kilku godzin; jadalna jest dopiero po obgotowaniu (ok. 20 minut) z wylaniem wody, a część osób źle ją znosi nawet wtedy. Na tych samych pniakach rosną śmiertelnie trująca hełmówka jadowita i trująca maślanka wiązkowa.
Opis
Grzyb blaszkowy rosnący dużymi kępami na pniakach, korzeniach i pniach, najczęściej świerków. Jest groźnym pasożytem drzew, który wywołuje opieńkową zgniliznę korzeni. W kuchni ceniony tak jak opieńka miodowa, ale tylko po obgotowaniu.
Jak rozpoznać
- Kapelusz 3–10 cm, cielistobrązowy do czerwonobrązowego, pokryty wyraźnymi, ciemnobrązowymi łuskami aż po brzeg.
- Blaszki gęste, lekko zbiegające, kremowobiałe, z wiekiem różowawobrązowe.
- Trzon 4–12 cm, włóknisty, z grubym, białym pierścieniem, od spodu pokrytym ciemnobrązowymi łuseczkami.
- Miąższ biały; wysyp zarodników biały, a hełmówka, maślanka wiązkowa i łuskwiak, które też rosną kępami na drewnie, mają wysyp rdzawobrązowy lub fioletowobrązowy. Sam biały wysyp nie dowodzi jednak, że to opieńka.
Kiedy i gdzie szukać
Sezon: od sierpnia do listopada, najwięcej od października do listopada.
Pnie, pniaki i korzenie drzew iglastych, głównie świerków, rzadziej jodeł i sosen, czasem buków; najliczniej w świerczynach na kwaśnych glebach.
W kalendarzu grzybiarza: październik, listopad.
W kuchni
Obgotuj ok. 20 minut i wylej wodę, dopiero potem smaż lub duś. Zbieraj młode kapelusze, łykowate trzony wyrzuć.
Uwaga na sobowtóry
Hełmówka jadowitaŚmiertelnie trującyJak odróżnić: Hełmówka jest drobniejsza (kapelusz zwykle do 5 cm), ma gładki kapelusz bez łusek, rdzawobrązowe blaszki i rdzawobrązowy wysyp zarodników; zawiera amanityny.
Maślanka wiązkowaTrującyJak odróżnić: Maślanka ma gładki, siarkowożółty kapelusz, żółtozielonkawe blaszki, fioletowobrązowy wysyp zarodników, nie ma pierścienia i jest bardzo gorzka.
Łuskwiak nastroszonyTrującyJak odróżnić: Łuskwiak ma sterczące, odstające łuski także na trzonie pod pierścieniem, pachnie rzodkwią, ma rdzawobrązowe blaszki oraz wysyp zarodników i rośnie głównie na drzewach liściastych.
Opieńka miodowaWarunkowo jadalnyJak odróżnić: Opieńka miodowa rośnie głównie na drzewach liściastych, ma drobniejsze, łatwo ścierające się łuseczki i żółtawy pierścień bez ciemnych łusek; przyrządza się ją tak samo.