Lejkówka szarawa
Clitocybe nebularis
Nazywany też: lejkówka mglista, gąsówka mglista
Trujący
Duża, szara lejkówka późnej jesieni, dawniej jadana, dziś odradzana, bo wywołuje zatrucia.
U części osób w ciągu kilku godzin wywołuje zatrucie żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka), także po obgotowaniu. Zawiera nebularynę, związek uznawany za toksyczny dla komórek i podejrzewany o działanie mutagenne, którego gotowanie nie usuwa. Przy podejrzeniu zatrucia od razu dzwoń pod 112 albo jedź na SOR.
Opis
Mięsisty grzyb o szarym, za młodu jakby oszronionym kapeluszu i gęstych, kremowych blaszkach krótko zbiegających na trzon. Rośnie masowo od września do listopada, czasem do grudnia, w ściółce lasów bukowych, świerkowych i jodłowych, często w długich szeregach i kręgach. Pachnie silnie, słodkawo i mdło, u części osób wywołuje dolegliwości żołądkowe, a zawartej w niej nebularyny gotowanie nie usuwa.
Jak rozpoznać
- Kapelusz 5–20 cm, szary do brązowoszarego, za młodu z białawym nalotem, mięsisty, z długo podwiniętym brzegiem.
- Blaszki gęste, białe, potem kremowożółtawe, przyrośnięte do krótko zbiegających, łatwo odchodzą od miąższu; wysyp zarodników kremowy.
- Trzon 5–15 cm, gruby (1,5–5 cm), u nasady maczugowato zgrubiały i obrośnięty białą grzybnią.
- Miąższ biały, gruby, o silnym, słodkawym, nieprzyjemnym zapachu.
Kiedy i gdzie szukać
Sezon: od września do grudnia, najwięcej od października do listopada.
Ściółka z liści i igieł w lasach bukowych, świerkowych, jodłowych i mieszanych; często setki owocników w szeregach i kręgach.
W kalendarzu grzybiarza: październik, listopad.
Uwaga na sobowtóry
Dzwonkówka trującaTrującyJak odróżnić: Dzwonkówka trująca ma blaszki wycięte przy trzonie, niezbiegające, długo żółtawe, potem łososioworóżowe, i różowy wysyp zarodników.
Lejkówka buławotrzonowaTrującyJak odróżnić: Lejkówka buławotrzonowa jest mniejsza, ma brązowoszary kapelusz bez białawego nalotu, silnie zbiegające blaszki i trzon zgrubiały u dołu w gąbczastą buławę.
Gąsówka fioletowawaJadalnyJak odróżnić: Gąsówka fioletowawa ma fioletowe lub liliowe blaszki wycięte przy trzonie, bladoróżowy wysyp zarodników i owocowy zapach; często rośnie obok.