Gąsówka fioletowawa
Lepista nuda
Nazywany też: gąska fioletowa, gąska naga, gąsówka naga
Jadalny
Fioletowy grzyb późnej jesieni o owocowym zapachu, jadalny tylko po dokładnym ugotowaniu.
Fioletowe zasłonaki mają rdzawobrązowy wysyp zarodników, blaszki z wiekiem rdzawe i pajęczynowatą zasnówkę, która zostawia rdzawe włókienka na trzonie; w tym rodzaju są gatunki śmiertelnie trujące. Zbieraj tylko okazy o bladoróżowym wysypie zarodników.
Opis
Mięsista gąsówka o fioletowym, z wiekiem brązowiejącym kapeluszu i liliowych blaszkach. Rośnie gromadnie od września do grudnia w ściółce lasów liściastych i iglastych, na kompostach, w ogrodach i parkach. Surowa lub niedogotowana szkodzi, a łatwo ją pomylić z fioletowymi zasłonakami.
Jak rozpoznać
- Kapelusz 5–15 cm, fioletowy do liliowego, z wiekiem brązowawy do płowego, gładki, z długo podwiniętym brzegiem.
- Blaszki gęste, wycięte, liliowe, łatwo oddzielają się od miąższu kapelusza; wysyp zarodników bladoróżowy.
- Trzon 5–10 cm, fioletowy z białawymi włókienkami, często maczugowaty, bez pierścienia i bez pajęczynowatej zasnówki.
- Miąższ liliowawy do białawego, o przyjemnym, owocowym lub słodkawo-korzennym zapachu.
Kiedy i gdzie szukać
Sezon: od września do grudnia, najwięcej od października do listopada.
Ściółka w lasach bukowych, świerkowych i mieszanych, a także kompost, parki i ogrody; późną jesienią, często w kręgach.
W kalendarzu grzybiarza: październik, listopad.
W kuchni
Zawsze dokładnie ugotuj lub usmaż; surowa lub niedogotowana szkodzi. Dobra do duszenia i marynowania. Zacznij od małej porcji, bo niektórzy źle ją znoszą nawet po ugotowaniu.
Uwaga na sobowtóry
Lejkówka szarawaTrującyJak odróżnić: Lejkówka szarawa ma szary kapelusz, kremowe, krótko zbiegające blaszki bez fioletowego odcienia, kremowy wysyp zarodników i silny, mdły zapach. Jest uznawana za trującą.
Zasłonak fioletowyNiejadalnyJak odróżnić: Zasłonak fioletowy jest ciemnofioletowy, ma aksamitnie łuseczkowaty kapelusz, pajęczynowatą zasnówkę, blaszki z wiekiem rdzawe i rdzawobrązowy wysyp zarodników.
Lakówka ametystowaJadalnyJak odróżnić: Lakówka ametystowa jest znacznie mniejsza, ma cienki, twardy, włóknisty trzon, grube i rzadkie blaszki oraz biały wysyp zarodników.