Borowik ponury
Suillellus luridus
Nazywany też: modroborowik ponury, siniak, świniak
Warunkowo jadalny
Borowik o oliwkowobrązowym kapeluszu, pomarańczowoczerwonych porach i siateczce na trzonie; jadalny tylko po długim gotowaniu.
Surowy lub zbyt krótko gotowany wywołuje zatrucie żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka), zwykle od pół godziny do 2 godzin po posiłku. Dawniej podejrzewano też nietolerancję z alkoholem; badania jej nie potwierdziły, ale też nie wykluczyły. Łatwo go pomylić z trującym borowikiem szatańskim i gorzkim borowikiem żółtoporym.
Opis
Krępy grzyb rurkowy o oliwkowo- lub żółtobrązowym kapeluszu, pomarańczowych do czerwonych porach i trzonie pokrytym czerwonawą siateczką. Cały owocnik po uszkodzeniu szybko granatowieje. Rośnie w lasach liściastych i parkach, chętnie na glebach wapiennych.
Jak rozpoznać
- Kapelusz 5–20 cm, oliwkowobrązowy, żółtobrązowy lub z pomarańczowym odcieniem, zamszowy, z wiekiem gładki, po uciśnięciu ciemnieje.
- Pory u młodych żółtopomarańczowe, potem pomarańczowe do czerwonych; po dotknięciu natychmiast sinieją.
- Trzon 5–15 cm, żółty do pomarańczowego, u podstawy winnoczerwony, pokryty wyraźną, czerwonawą siateczką o wydłużonych oczkach.
- Miąższ żółty, u podstawy trzonu winnoczerwony, po przekrojeniu szybko i mocno granatowieje; nad rurkami często cienka, czerwonawa warstwa.
Kiedy i gdzie szukać
Sezon: od czerwca do października, najwięcej od lipca do sierpnia.
Lasy liściaste i mieszane, parki i pojedyncze drzewa, pod dębami, bukami, lipami i brzozami, rzadziej pod jodłami, najczęściej na glebach wapiennych.
W kuchni
Jadalny tylko po długiej obróbce termicznej: gotuj co najmniej 25 minut, dopiero potem smaż lub duś. Nigdy nie jedz go na surowo ani niedogotowanego i nie pij do niego alkoholu. Początkującym lepiej go nie zbierać.
Uwaga na sobowtóry
Borowik szatańskiTrującyOchrona ścisłaJak odróżnić: Borowik szatański ma białawoszary kapelusz, bardzo gruby, bulwiasty trzon i miąższ siniejący słabiej i wolniej, a stare owocniki cuchną; rośnie w ciepłych lasach na wapieniach i jest ściśle chroniony.
Borowik żółtoporyTrującyJak odróżnić: Borowik żółtopory ma cytrynowożółte pory, nigdy pomarańczowe ani czerwone, jasny szarooliwkowy kapelusz i gorzki miąższ.
Borowik ceglastoporyWarunkowo jadalnyJak odróżnić: Borowik ceglastopory ma ciemnobrązowy kapelusz, a trzon pokryty drobnymi czerwonymi kropkami zamiast siateczki.