Twardzioszek przydrożny
Marasmius oreades
Nazywany też: przydróżka
Jadalny
Mały, płowy grzyb z łąk i trawników, rosnący w kręgach; jadalne są kapelusze.
Na tych samych trawnikach i w tych samych kręgach, zwłaszcza od połowy lata, rośnie lejkówka jadowita z muskaryną. Rozpoznasz ją po gęstych, wąskich blaszkach przyrośniętych do zbiegających i sztywnym, łamliwym trzonie; jej kapelusz jest za młodu biały i oszroniony, ale z wiekiem płowieje i bywa z małym garbkiem, więc barwa i kształt kapelusza nie rozstrzygają. Na trawnikach rośnie też rzadka, śmiertelnie trująca czubajeczka brązowoczerwonawa z łuseczkami na kapeluszu. Przeglądaj każdy owocnik osobno.
Opis
Niewielki grzyb o płowym kapeluszu z tępym garbkiem, rzadkich, szerokich blaszkach i twardym, elastycznym trzonie. Rośnie od maja do listopada w trawie na łąkach, pastwiskach, trawnikach i poboczach, często tworząc czarcie kręgi. W tych samych miejscach rosną trujące białe lejkówki, dlatego każdy okaz trzeba obejrzeć.
Jak rozpoznać
- Kapelusz 2–5 cm, płowy do ochrowego, po wyschnięciu bledszy, z szerokim, tępym garbkiem, w wilgoci prążkowany przy brzegu.
- Blaszki bardzo rzadkie, szerokie, białawe do kremowych, wolne lub ledwie przyrośnięte; wysyp zarodników biały do bladokremowego.
- Trzon 4–8 cm, cienki (0,2–0,6 cm), twardy i elastyczny, wygina się bez łamania.
- Miąższ cienki, białawy, o przyjemnym, grzybowym zapachu, czasem przypominającym gorzkie migdały lub goździki.
Kiedy i gdzie szukać
Sezon: od maja do listopada, najwięcej od lipca do września.
Łąki, pastwiska, trawniki, polne drogi i skraje lasów, na glebach niezbyt nawożonych; często w kręgach.
W kuchni
Jadalne są tylko kapelusze, trzony są łykowate. Zawiera śladowe ilości cyjanowodoru, więc zawsze dokładnie go gotuj lub smaż; dobrze się suszy.
Uwaga na sobowtóry
Czubajeczka brązowoczerwonawaŚmiertelnie trującyJak odróżnić: Czubajeczka brązowoczerwonawa ma kapelusz pokryty winnobrązowymi łuseczkami na różowawym tle, gęste, białe blaszki i trzon z ciemnymi pasami łusek poniżej strefy pierścieniowej. Rośnie na trawnikach i w parkach i zawiera amanityny.
Lejkówka jadowitaTrującyJak odróżnić: Lejkówka jadowita ma gęste, wąskie blaszki przyrośnięte do zbiegających, sztywny, łamliwy trzon i kapelusz za młodu biały i oszroniony, często ze strefami, z wiekiem płowawy, najwyżej z małym garbkiem w zagłębieniu.
Dzwonkówka wiosennaTrującyJak odróżnić: Dzwonkówka wiosenna rośnie wiosną, ma ciemnobrązowy, stożkowaty kapelusz, różowiejące blaszki i różowy wysyp zarodników.